Orkisz- praziarno o wielu wartościach i właściwościach leczniczych

Orkisz jest jednym z najstarszych podgatunków pszenicy. Starsze są tylko pszenica jednoziarnowa (samopsza) oraz pszenica dwuziarnowa (płaskurka). Znany był już w epoce kamiennej, czyli od około 7-8 tysięcy lat przed naszą erą. Był podstawowym zbożem w czasach biblijnych oraz w okresie cesarstwa rzymskiego. Na Bliskim Wschodzie uprawiali go Izraelici, a w Europie Germanie i Rzymianie. Ci ostatni uznawali orkisz za pokarm dający siłę, spożywany był przez gladiatorów i zawodników igrzysk. „Orkisz jest najlepszym ziarnem zbożowym, działa rozgrzewająco i natłuszczająco i jest wartościowszy i łagodniejszy niż inne ziarna.

Orkisz prowadzi do dobrej krwi, daje rozluźniony charakter i cnotę zadowolenia …” – pisała Hildegarda z Bingen – słynna przeorysza klasztoru benedyktynów, mistyczka, uzdrowicielka i wizjonerka żyjąca w XII wieku. Przypisywała ona orkiszowi działanie krwiotwórcze, budujące mięśnie i rozweselające. Zalecała, aby spożywać go w każdym posiłku. Orkisz jest w medycynie Hildegardy najważniejszym środkiem odżywczym i zarazem leczniczym. Dziś praktyka terapeutów stosujących dietę Hildegardy potwierdza, że orkisz jest uniwersalnym środkiem sprawdzającym się doskonale przy leczeniu czy wspomaganiu leczenia oraz profilaktyce wszelkich chorób.

W ostatnim dwudziestoleciu możemy odnotować renesans uprawy orkiszu. Jest to bezpośrednio związane z dynamicznym rozwojem rolnictwa ekologicznego oraz docenieniem walorów żywieniowych tego gatunku. Mimo tego to prastare zboże zachowało swoją pierwotną formę, ponieważ nie poddaje się modyfikacjom genetycznym, ani silnemu nawożeniu, gdyż wtedy marnieje lub traci swoje właściwości. Dzisiaj sytuacja orkiszu wygląda dość ciekawie, gdyż jego popyt wielokrotnie przewyższa podaż. Dlatego też znaczne ilości orkiszu w jakości ekologicznej importowane są do Polski z Węgier i Czech. Większość krajowych zbiorów przeznaczana jest na siew, a powierzchnia uprawy tego ziarna z roku na rok ulega podwojeniu.

Dobroczynne właściwości orkiszu

Dzięki współczesnym badaniom naukowym dziś już wiemy, że w porównaniu z innymi zbożami, orkisz posiada optymalną zawartość jakościową i ilościową wszystkich składników – wysokowartościowego białka (o innej strukturze, niż pszenica), węglowodanów, nienasyconych kwasów tłuszczowych, soli mineralnych, pierwiastków śladowych (żelazo, magnez, fosfor, wapno, wapno, cynk, potas), elektrolitów, witamin (A, E, D, B1, B2, B6).

Zawiera on w sporej ilości, niespotykanej w innych pokarmach, Thiocyanat (rodanid) – ważny element wzmacniający i odpowiednio budujący system immunologiczny, naturalny czynnik wzrostu komórek nerwowych, krwi, tkanek kostnych i ciał odpornościowych. Jest to substancja biologicznie czynna, która jest naturalnym antybiotykiem występującym w ślinie, krwi i mleku kobiecym. Chroni ona karmione dzieci przed infekcjami, wzmacnia układ odpornościowy, wspomaga procesy krwiotwórcze, przyrost ciała, zapobiega nieprawidłowemu przebiegowi ciąży. Badania naukowe dowiodły, że właśnie dzięki wysokiej zawartości tego elementu, orkisz zapobiega powstawaniu w organizmie człowieka komórek nowotworowych, działa antyalergicznie, przeciwzapalnie, wzmacnia serce i system nerwowy, podnosi witalność, zmniejsza poziom cholesterolu we krwi, zapewnia lepszą budowę tkanki mięśniowej, wpływa na poprawienie nastroju.

Produkty orkiszowe poprawiają motorykę przewodu pokarmowego ze względu na duże ilości błonnika. Dojrzały orkisz zawiera znaczne ilości kwasu krzemowego, który jest ważny dla skóry, włosów i paznokci. Poza tym rozjaśnia umysł wzmacniając aktywność mózgu i koncentrację. Zawiera gluten dobrze przyswajalny przez nasz organizm, a nawet dobrze tolerowany także przez osoby chore na celiakię.

Kasza orkiszowa zawiera bardzo dużo błonnika i białka i można spożywać ją w celu obniżenia poziomu cholesterolu we krwi. Kleik z orkiszu jest dobry dla chorych na cukrzycę, ponieważ zmniejsza zapotrzebowanie organizmu na insulinę oraz zwiększa tempo przemiany materii. Natomiast kawa z tego ziarna poprawia trawienie, działa łagodnie przeczyszczająco.

W krajach zachodnich wykorzystuje się również łuski orkiszu, które są źródłem błonnika. Kąpiel w wywarze z plewek jest środkiem pomocniczym w wielu dolegliwościach skórnych. Plewę orkiszową stosuje się także jako wypełnienie poduszek, kołder, materaców itp. Poprawia ona krążenie, usuwa wzmożone napięcie mięśniowe, łagodzi bóle, zapobiega powstawaniu odleżyn i odparzeń oraz ułatwia zasypianie.

Wygląda więc na to, że orkisz jest wspaniałą alternatywą żywieniową dla tych wszystkich, którym zależy na własnym dobrym zdrowiu i samopoczuciu. Poza tym produkty orkiszowe oprócz wielu zalet zdrowotnych i upiększających są bardzo smaczne – mają lekko słodkawy i orzechowy posmak. Dziś w każdym sklepie ze zdrową żywnością dostaniemy produkty orkiszowe, więc korzystajmy z jego zbawiennych właściwości i cieszmy się długo dobrym zdrowiem.

W ciągu ostatnich 100 lat w celu zwiększenia plonów orkisz został zanieczyszczony pszenicą, polecamy wyłącznie stare lub nowe, ale „oczyszczone” odmiany orkiszu, czyli takie, w których nie ma żadnej lub jest tylko niewielka domieszka pszenicy. Do grupy tej należą odmiany: Ostro, Oberkulmer, Steiners Roter Tiroler, Frankenkorn (Altgold x Rouquin), Altgold (Oberkulmer x Sandmeier), Oberkulmer Rotkorn, Steiners Roter Tiroler

Dieta Hildegardy opiera się przede wszystkim na orkiszuTriticum spelta, który według świętej jest najlepszym i najbardziej uniwersalnym produktem spożywczym. 

Tak o nim pisze:
Orkisz to najlepsze zboże. Jest ono ciepłe, tłuste i mocne, jest też łagodniejsze niż wszystkie inne i człowiekowi, który je spożywa, przywraca prawidłową strukturę ciała i prawidłową krew, wywołuje też pogodny nastrój i radość w duszy. Niezależnie od tego, w jakiej postaci ludzie go jedzą, czy jako chleb, czy w rozmaitych potrawach, jest dobry i łagodny. A jeśli ktoś jest chory i z powodu choroby nie może jeść, należy wziąć ziarna orkiszu i zagotować w wodzie, dodając tłuszcz albo żółtko, aby potrawa miała lepszy smak, i podać choremu do jedzenia, to go wyleczy wewnętrznie niczym zdrowa i dobra maść.

Zawartość białka w orkiszu wynosi 13,1% i jest w porównaniu do innej żywności dosyć wysoka. Białko składa się z aminokwasów. Znanych jest 20 aminokwasów, z czego 8 to aminokwasy niezbędne, czyli takie, których organizm nie może wytworzyć samodzielnie i muszą zostać przyjęte poprzez żywność.

W porównaniu z pszenicą orkisz posiada znacznie większą zawartość dwóch niezbędnych aminokwasów: fenyloalaniny i tryptofanu. Z fenyloalaniny powstaje w organizmie dopamina i obydwa hormony nadnerczy: adrenalina i noradrenalina. Brak dopaminy może n.p. prowadzić do choroby Parkinsona. Poza tym obydwa hormony rdzenia nadnerczego regulują ciśnienie krwi. Tryptofan pobudza produkcję „hormonu nastroju” jakim jest serotonina, działająca harmonizująco na wewnętrzne samopoczucie. Opisany przez Hildegardę efekt „bycia odprężonym” bierze prawdopodobnie tutaj swój początek.

Fenyloalanina i tryptofan są poza tym ważnymi substancjami wyjściowymi neuroprzekaźników, a więc substancji odpowiedzialnych za przesyłanie impulsów nerwowych w organiźmie.
Orkisz zajmuje też pierwsze miejsce wśród produktów żywnościowych pod względem wzmacniania naturalnego systemu odpornościowego. 

Odpowiedni składnik orkiszu został wyizolowany i składa się z – powiązanych z cukrem – cyjanków i rodanków, czyli tzw. cyjanogennych glikozydów czy też nitrilozydów. Ślina powoduje już w trakcie jedzenia ich fermentacyjny rozkład i wydzielanie, po czym działają w jamie ustnej antybakteryjnie i stymulują system odpornościowy. Z powodu ich niezbędnych do życia właściwości zostały nazwane „antyneoplastyczną witaminą B17”.

Tajemnicę działania orkiszu możemy też ująć w pojęciu biodostępności. Na podstawie doskonałej rozpuszczalności w wodzie aktywne składniki orkiszu są szybko przyswajane, podobnie jak płynny pokarm, i udostępniane całemu organizmowi. Wskutek tego wszystkie komórki organizmu są optymalnie odżywione, wzmocnione i przez to zdolne do maksymalnej wydajności. Dzięki orkiszowi cały organizm jest odżywiony witaminami i składnikami aktywnymi, że dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych i następuje dobre trawienie.

Odżywianie oparte na orkiszu jest więc podstawą leczenia wszystkich schorzeń żołądka i jelit, wszystkich zaburzeń przemiany materii i żywności dietetycznej dla ochrony nerek.